Counselling - Coaching - StressManagement

Hunters in a Farmer’s World  -   Born to Explore  -  Free Fall Thinkers  -  Turbo Thinkers. Gangbare benamingen in de Verenigde Staten en Canada voor volwassenen met AD(H)D. Opvallend positieve benamingen die benadrukken dat Volwassen AD(H)D niet per definitie een stoornis hoeft te zijn en niet alleen ‘lastig’ is, maar ook positieve kanten kent. Deze benadering verschilt nogal van hoe we aan deze kant van de oceaan tegen AD(H)D aankijken, nl. als een stoornis en als een handicap.

Natuurlijk kan niet betwist worden dat AD(H)D een ernstig verstorende invloed kan hebben op relaties, studie en carrière. Maar de vraag is in hoeverre dit versterkt wordt door allerlei factoren zoals onbegrip, misinformatie, gebrek aan begeleiding en aanpak, en de negatieve kijk op AD(H)D. Zou het volwassenen met AD(H)D misschien beter vergaan als zij geaccepteerd werden als anders maar oké? Als zij begeleid zouden worden in niet alleen het leren hanteren van de lastige kanten van AD(H)D, maar ook in het ontwikkelen en gebruik maken van de positieve kanten van hun ‘afwijking’? Waarom alleen ADDjustment verwachten, terwijl er ook een ADDvantage zou kunnen zijn?

In Nederland wordt hier nog nauwelijks over nagedacht. De diagnose AD(H)D bij volwassenen is nieuw en het accent van de aanpak ligt nog op het stellen van de diagnose en het voorschrijven van medicatie. Therapie wordt vaak alleen aangeboden indien naast de diagnose adhd nog een andere, psychiatrische, diagnose gesteld wordt. In het buitenland, met name de Verenigde Staten en Canada, is men al langer bekend met de diagnose en is men een aantal stappen verder. Daar bestaat inmiddels de mogelijkheid om adhd-cliënten, die daarvoor in aanmerking komen, te verwijzen naar een AD(H)D-Coach. Een AD(H)D-Coach maakt gebruik van een methodiek waarin het accent ligt op het verder ontwikkelen van de positieve kanten van AD(H)D en het leren hanteren van de lastige kanten.


Voorgeschiedenis van ADHD-Coachen.
Het was in de Verenigde Staten en in Canada jarenlang gebruikelijk om volwassenen met AD(H)D medicatie voor te schrijven en hen, indien geïndiceerd, psychotherapie of gedragstherapie aan te bieden. Medicatie om de symptomen van AD(H)D te behandelen, psychotherapie om inzicht te verwerven in het eigen gedrag en om eventueel opgelopen trauma’s te verwerken, of cognitieve gedragstherapie om verandering aan te brengen in het dagelijks functioneren.

Dit leidde wel tot het verwerken van trauma’s en tot inzicht in het eigen gedrag, maar vaak leidde het niet tot echte, of alleen tot tijdelijke, verbetering in het dagelijks functioneren. Een recept in de zak en inzicht in het hoofd blijkt voor iemand met AD(H)D vaak niet voldoende te zijn om daadwerkelijk iets met het verworven inzicht te doen. De aandachtsproblemen en de impulsiviteit blijven toch vaak een obstakel vormen in het leven van een volwassene met AD(H)D, en hoewel medicatie een grote steun in de rug kan zijn, slaat deze soms niet aan of niet goed genoeg. Daarnaast ontbreekt het de cliënt met AD(H)D niet aan interne motivatie, maar waar motivatie vaak een aanzet is om tot actie over te gaan, blijkt dit voor iemand met AD(H)D vaak niet zo te werken. Het werken met een cliënt die niet vooruit kan denken, zich door allerlei prikkels laat afleiden, zich niet aan afspraken houdt, doelen niet lijkt na te streven, of die zelfs gewoon vergeet wat het doel was, kan erg frustrerend en verwarrend zijn. Zowel voor de cliënt zelf als voor de therapeut.

Het werd in de Verenigde Staten en in Canada eerst geïnterpreteerd als weerstand of demotivatie, in het ergste geval als domheid en luiheid, totdat het inzicht doordrong dat de neuro-biologische factoren het de volwassene met AD(H)D moeilijk maken om het eigen gedrag te veranderen. Daarvoor is blijkbaar meer nodig dan alleen inzicht, het verwerken van trauma’s, en motivatie. Toen dit eenmaal doordrong, werd de methodiek van AD(H)D-Coaching ontwikkeld.


De methodiek van ADHD-Coachen.
Coaching is een methodiek die overeenkomsten vertoont met Taakgerichte Hulpverlening en met cognitieve gedragstherapie, maar is intensiever en gestructureerder. Coachen is een pragmatischer benadering waarin een volwassene met AD(H)D kan leren om, eventueel met behulp van medicatie en met het verworven inzicht, de gestelde doelen wél te behalen. Een ADHD-Coach gaat niet uit van de vooronderstelling dat motivatie en inzicht een aanzet zullen vormen tot verandering, en vindt dit een stap te ver. Coaching richt zich dan ook actief op het leren uitvoeren van de gemaakte plannen en het leren bereiken van doelen.

Coachen is een methodiek waarmee de cliënt geholpen kan worden om veranderingen aan te brengen in het gedrag, het persoonlijk leven, de alledaagse dingen, en de carrière. Een AD(H)D-Coach gaat een intensieve werkrelatie met de cliënt aan (face to face, en daarnaast per email en telefonisch). De cliënt wordt geholpen om beslissingen te nemen, prioriteiten te stellen, plannen te maken en deze daadwerkelijk uit te voeren. Een AD(H)D-Coach begeleidt, structureert, ondersteunt en stimuleert de cliënt hierin. Hierbij wordt gebruik gemaakt van planningsformulieren, evaluatieformulieren, sterkte/zwakte-analyses, en tests zoals bv. leerstijlonderzoeken. De relatie die een AD(H)D-Coach aangaat met de cliënt is in essentie doelgericht, directief, en actief. Het werken aan de problemen staat centraal, niet het werken aan de persoon. Wel wordt ook ruim aandacht geschonken aan de daaraan gepaard gaande emoties. Met praktische strategieën wordt geprobeerd de gestelde doelen te bereiken en vaardigheden te ontwikkelen zoals plannen, organiseren en structureren. In essentie wordt gewerkt aan het hanteren van de negatieve kanten van AD(H)D en het verder ontwikkelen van de positieve kanten van AD(H)D.


Een intensieve werkwijze.
Het coachen vergt een intensieve werkwijze. Intensiever dan gebruikelijk is in andere therapieën. Waarschijnlijk ligt hierin ook de kracht van het coachen, want waar in andere therapieën de cliënt volop de gelegenheid krijgt af te dwalen, te vergeten, of te verzanden in overprikkeling, verwarring en frustraties, biedt een coach volop structuur, richtlijnen en adviezen die de AD(H)D-cliënt bij de les houden en de kans geven zich zo optimaal mogelijk te ontwikkelen. Een ontwikkeling die niet alleen gericht is op een zo ‘normaal mogelijk’ functioneren of alleen op het accepteren van de ‘handicap’, maar ook op het optimaal gebruik maken van de positieve kanten van AD(H)D.

Een AD(H)D-coach moet dan ook beschikken over een grondige kennis van ADHD, psychopathologie, motivatietechnieken, crisisinterventie, de sociale kaart en daarnaast een bovengemiddeld doorzettingssvermogen bezitten en een groot empathisch vermogen. Een AD(D)D-coach moet tevens in staat zijn een inspirerende en stimulerende invloed uit te oefenen op de cliënt.


Waarom is ADHD-Coaching effectief?
De resultaten van het MTA, Multi Treatment Approach, het meest recente en tot nog toe grootste onderzoek van de NIMH (The National Institute of Mental Health, US), wijzen uit dat in de behandeling van kinderen met AD(H)D, medicatie het beste resultaat geeft, medicatie in combinatie met gedragstherapie een iets beter, maar niet opvallend beter resultaat, en dat gedragstherapie zonder gebruikmaking van medicatie het minste resultaat laat zien, en dat deze vaak slechts van kortdurende aard is. Deze uitkomsten lijken ook op te gaan voor volwassenen met AD(H)D.

Deze gegevens waren eigenlijk al eerder bekend en Lynn Weis en Lily Trokenberg-Hechtman* betogen, met een soort moed der wanhoop, dat ondanks deze onderzoeksresultaten men toch volwassenen met AD(H)D therapieën moet blijven aanbieden: “in the light of of the frequent negative cycle of school, peer, and family problems faced by many people with ad(h)d, it still seems sound to recommend individual, family, and/or remedial therapy whenever indicated “(chapter 16).
 

Wat blijkbaar niemand zich heeft afgevraagd is of de aangeboden gedragstherapie in het MTA en andere belangrijke onderzoeken wel genoeg toegespitst waren op de behandeling van de adhd-symptomen. De conclusie dat therapie weinig zou opleveren voor adhd-problematiek is daarom wellicht voorbarig, want de gebruikelijke therapiën gaan vaak voorbij aan de kernsymptomen van AD(H)D. In de Coaching-methodiek wordt hier juist het accent op gelegd. Een van de conclusies die ik trek in mijn scriptie Coachen van Volwassenen met AD(H)D is dat de gedragstherapie de coaching-methodiek zou kunnen integreren. Een andere conclusie is dat hulpverlening die niet specifiek gericht is op de AD(H)D-problematiek maar het accent legt op de comorbide stoornissen, of op kortdurende hulpverlening met het accent op diagnostisering en medicatie, niet effectief is. Deze conclusie wordt onderschreven door vrijwel alle AD(H)D-deskundigen zoals bv. Barkley, Ratey, Hallowell en vele anderen. Deze propageren ook allen het coachen van volwassenen met AD(H)D die hiervoor in aanmerking komen (in het geval van een cliënt die in crisis verkeert of bv. klinisch depressief is wordt natuurlijk eerst de crisis aangepakt of de depressie behandeld).

Naast de aandacht voor de kernsymptomen blijkt uit onderzoek (Weiss en Hechtman, hoofdstuk 20) dat de invloed van mensen uit de omgeving op de persoonlijke ontwikkeling van iemand met AD(H)D, opmerkelijk groot kan zijn. Volwassenen gaven in dit onderzoek aan dat in hun jeugd hun relatie met belangrijke sleutelfiguren een keerpunt in hun leven had betekend. Hieronder vielen ouders, maar vaker werden sleutelfiguren genoemd als leraren, mentoren, grootouders en vrienden. Deze personen hadden een zorgzame en belangstellende houding gehad en hadden opvallend veel moeite gedaan om te helpen. In het algemeen had een bijzondere relatie bestaan die had bijgedragen aan betere studieresultaten en aan een groeiend zelfvertrouwen.

Dit sluit aan bij hoe AD(H)D gedefinieert wordt door John Ratey, nl. als een omgevingsafhankelijkheids-syndroom; Mensen met adhd zijn afhankelijk van richtlijnen en aanwijzingen vanuit de omgeving om taken te volbrengen en doelen te bereiken.
Extra aandacht met het accent op de aanpak van de kernsymptomen, en het aanreiken van richtlijnen, adviezen en structuur door iemand die inspireert en stimuleert en die een stevige vinger aan de pols houdt kunnen een belangrijke positieve invloed hebben. Een AD(H)D-coach kan deze inspirerende en stimulerende rol vervullen.
  

ADHD komt voor bij ongeveer 1 procent van de volwassenen. In Nederland zou het dan gaan om een groep van ? volwassenen met AD(H)D. Naast de overwegend negatieve criteria die in de DSM IV genoemd worden, wordt AD(H)D ook gekenmerkt door creativiteit, flexibiliteit, enthousiasme, gedrevenheid en intuitïviteit. Slechts verwachten dat deze volwassenen zich aanpassen aan de gemiddelde mens in onze maatschappij lijkt mij kortzichtig en zal veel talent verloren doen gaan. Door deze groep te behandelen met medicatie en een aanpak die gericht is op alleen aanpassing en acceptatie wordt zij onderschat in hun mogelijkheden. Vermoedelijk worden hierdoor potentiële talenten in de kiem gesmoord en niet tot ontwikkeling gebracht. Onze samenleving drijft niet alleen op het waardevolle van ‘aangepaste, gemiddelde’ mensen, maar ook op mensen die afwijken, die niet de geijkte paden bewandelen, die nieuwe wegen inslaan, die afdwalen en niet opletten maar toch dankzij datzelfde afdwalen op nieuwe ideeën komen, ontdekkingen doen, uitvindingen doen, en anderszins waardevol blijken voor de maatschappij. Een intensieve methodiek zoals het ADHD-Coaching lijkt mij dan ook gerechtvaardigd en aan te bevelen.