Oplossingsgericht Counsellen

Het model van Oplossingsgericht Counsellen (Solution Focused Brief Therapy - Afkorting: SF) stamt af van Steve de Shazer en Insoo Kim Berg. Het heeft zich de laatste 20 jaar verspreid over de wereld.

Bij counsellen volgens het Rogeriaanse model laten we alles vrij. De cliënt staat centraal. We geven onze tijd, aandacht en empathie aan de cliënt. We proberen te begrijpen en voelen hoe de cliënt zich voelt. Wil een cliënt het over problemen hebben, dan is dat prima, al is dat 10 sessies lang.


Bij het model van Egan staat de cliënt ook centraal. Die bepaalt immers de inhoud van het gesprek. We sturen wel procesmatig, wanneer de cliënt eraan toe is.

• Fase 1 (Problemen)
• Fase 2 (Doelen)
• Fase 3 (De Weg naar de doelen - Oplossingen)

Bij OC (Oplossingsgericht Counsellen) verken je in 5 tot 15 minuten de problemen, help je bij het stellen van een doel en ga je over tot het stellen van oplossingsgerichte vragen. Door die vragen initieer je het vinden van oplossingen. Je vraagt niet naar de problemen of gevoelens, maar naar zaken die iemand helpen. Wat werkt? Wat kan iemand doen? Wat doet iemand al? Het is een aparte stroming, maar je kunt het ook tijdens het counsellen of coachen gebruiken, zeker in Fase 3 van Egan, als je zijn model gebruikt.

Vaak zijn cliënten al bezig met oplossingen, nog voor hun eerste counselgesprek. Je versterkt dat gedrag, door erop te focussen. Het gaat bij OC vooral om doen en minder om denken (RET) of voelen (Rogers). Door de juiste handelingen kom je in de gewenste situatie en ga je je beter voelen. Denken - Voelen - Doen zijn drie aparte ingangen die je kunt benutten. Apart of gecombineerd. Doordat emoties, denken en het lichaam met elkaar in contact staan, zal een verandering op het ene vlak ook een verandering op het andere vlak kunnen bewerkstellingen.



Aannames van het OC Model:

• Verandering is onvermijdelijk.
• Moeilijke problemen vragen niet altijd om moeilijke oplossingen.
• Cliënten hebben de (innerlijke) hulpbronnen om te veranderen.
• Grote veranderingen beginnen met kleine stapjes.
• Vooruitgang en tegenslagen zijn normaal.

Een aantal Instrumenten:

1. Wie is de cliënt?
2. Samenwerking
3. Uitzonderingen
4. Wondervraag
5. Schaalvragen
6. Doel bepalen
7. Oplossingen creëren
8. Focussing
9. Oplossingsgerichte houding
10. Doelen van een sessie
11. Complimenten

 
Een aantal Instrumenten - Uitgebreid:
1 - Wie is de cliënt? - Vind eerst uit wie de cliënt is. Soms is iemand gestuurd door bijvoorbeeld zijn ouders, de reclassering, een leerkracht of partner. Als de werkelijke cliënt niet aanwezig is, vraag dan wat de aanwezige cliënt denkt dat de ander van de sessies verwacht. Ga hiermee door totdat er een haast onmerkbare verandering optreedt en de cliënt iets laat zien wat hij of zij ervan verwacht of wil. Probeer tot een samenwerking te komen met de aanwezige cliënt.

2 - Samenwerking - Neem aan dat de cliënt een positief doel heeft voor de sessies. - Bedank de cliënt voor het vertrouwen dat hij of zij toont door te komen. - Neem aan dat de cliënt al iets doet dat hem mogelijk helpt en vraag hoe hij of zij dat doet. - Neem de taal en het referentiekader van de cliënt over. - Als de cliënt met oplossingen komt vraag dan: “Stel dat dat zou gebeuren, hoe zou dat je kunnen helpen?” - Parafraseer en gebruik over het algemeen geen confrontaties.

3 - Uitzonderingen - Zoek steeds naar uitzonderingen op het probleem. Wanneer treed het niet op? Wanneer is het minder? Wat ging daaraan vooraf? Hoe kun je meer van die uitzonderingen creëren? Hoe versterk je een gewenst patroon?

4 - Wondervraag - Ik ga je een nogal vreemde vraag stellen. ...... (pauze) ...... Dit is een vreemde vraag. ..... Na ons gesprek ga je terug naar je werk (huis / school) en je zult de rest van de dag doen wat je gewoonlijk doet. ..... Het zal dan tijd worden om te gaan slapen. ....... Iedereen is rustig en jij bent vredig aan het slapen. ..... In het midden van de nacht gebeurt er een wonder en het probleem dat je ertoe bracht om vandaag met mij te praten, is opgelost! ...... Maar aangezien dit gebeurt terwijl je slaapt, kun jij op geen enkele manier weten dat er een nachtelijk wonder is gebeurd dat het probleem heeft opgelost. ....... Wat zal, als je morgenochtend opstaat, het kleine verschil kunnen zijn dat je zal doen zeggen: “Tjee! Er moet iets gebeurd zijn, het probleem is weg.”      Gebruik veel pauzes bij deze vraag en observeer de cliënt. Het valt te vergelijken met Ericksoniaanse hypnotherapie (trance).

5 - Schaalvragen - Stel je hebt een schaal van 1 tot 10. Bij 1 is je probleem het ergst en 10 staat voor de dag na het wonder. Hoe erg was het probleem de afgelopen tijd? Vragen naar situaties waarin de cliënt nog lager op de schaal stond kan helpen om te vragen hoe hij of zij een stukje hoger is gekomen. Wat kun je doen om een stapje of een half stapje op de schaal omhoog te komen? De schaalvragen kun je gebruiken om de vooruitgang naar het doel, de motivatie en bereidheid tot experimenteren en het vertrouwen te meten.

6 - Doel bepalen en steeds nauwkeuriger omschrijven - Met welk doel zou je willen beginnen? - Hoe weten we wanneer je geen counselling meer nodig hebt? - Hoe zou je met anderen om willen gaan? - Wat komt er voor het probleem in de plaats? - Wat begint er te gebeuren? - Aan welke kleine veranderingen kun je zien of je dichter bij je doel komt? - Wat voor veranderingen kunnen er op duiden dat er iets begint te gebeuren? - Hoe zou je dichter bij je doel kunnen komen? - Wat zou je anders willen doen? - Stel dat dat zou gebeuren, hoe zou dat zaken veranderen? - Hoe kan die informatie je helpen? - Vraag steeds naar het doel en hoe het mogelijk is om daar te komen, al is het maar 1 mm dichterbij.

7 - Oplossingen creëren - Leer de cliënt i.p.v. “Problem-Talk” - “Solution-Talk” Je verschuift de focus van de aandacht van problemen naar oplossingen.


Te stellen vragen b.v.: Wat is je doel? - Wanneer beginnen kleine beetjes hiervan te gebeuren? Hoe doe je dat? - Wat voor positieve resultaten krijg je daarvan? - Wat is de volgende stap?
 
8 - Focussing - Geoefende counsellors kunnen de conversatie steeds beter focussen op bepaalde details, of gedurende lange tijd vragen stellen zonder de cliënt te irriteren. Door naar steeds kleinere details te vragen kun je focussen. “Vertel me er nog een klein beetje meer over, wat er voor jou zou moeten gebeuren, wil het counsellen succes hebben gehad.” “Als we terug komen op de dag na het wonder,....” Wat zou nog beter helpen? Hoe zou het beter helpen?

9 - Oplossingsgerichte houding - Het is niet alleen een kwestie van de juiste zinnen zeggen. Het gaat ook om een oplossingsgerichte houding. Als je als counsellor probleem georiënteerd bent, kun je moeilijk je cliënt naar oplossingen laten bewegen. Denk en voel dus in oplossingsgerichte vragen. Draag geen oplossingen aan, maar stel wel de juiste vragen, zodat de cliënt ze zelf kan ontdekken. Deze transformaties kunnen je helpen:

    Problemen zoeken    –›    Oplossingen zoeken
    Verzorgen                –›    In staat stellen
    Relatie                     –›    Doelen
    Competitie                –›    Samenwerken
    Interventie                 –›    Gesprekken
    Waarheid zoeken      –›    Kijken wat werkt
    Tijdens de sessie      –›    Buiten de sessie
    Persoonlijkheid         –›    Mogelijkheden
    Cultuur                    –›    Keuzevrijheid
    Kritisch                   –›    Aanvullend
    Twijfelend                –›    Hoopvol
    Weten                     –›    Nieuwsgierig
    Vakjargon                –›    Gewone spreektaal
    Informatie                 –›    Ervaring
    Complexiteit             –›    Eenvoud
    Denken, voelen         –›    Doen
    Diepte analyse         –›    Oppervlakte
    Verklaring                –›    Beschrijving
    Betekenis                –›    Resultaat
    Analyse                   –›    Observatie
    Grote zaken             –›    Dagelijkse dingen
    Tekortkomingen        –›    Capaciteit
    Verborgen agenda’s  –›    Goede intenties
    Lijden                      –›    Succes


10 - Doelen van een sessie:

• De cliënt voelt zich begrepen.
• De cliënt heeft een realistisch beeld van het probleem.
• De cliënt heeft verklaard wat hij wil of waar hij op hoopt.
• De cliënt heeft zijn doelen in detail omschreven.
• De cliënt kan aangeven wat hij gedaan heeft en een positief verschil geeft.
• De cliënt heeft het idee dat hij al een beetje op de weg naar het doel is.
• De cliënt heeft een idee voor de volgende kleine stapjes.
• De cliënt heeft een toegenomen begrip over het feit dat verandering vanzelf kan plaatsvinden.

11 - Complimenten - Geef complimenten voor alles wat leidt in de richting van oplossingen.


Je kunt 5 stappen nemen:
Stap 1    Vraagstelling van de cliënt.    Introductie. Wat heb je al geprobeerd? Wat hielp?
Stap 2    Wondervraag.    Hoe weet je dat er iets anders is? Wat is er precies anders?
Stap 3    Uitzonderingen.    Wanneer doet het probleem zich niet voor? Hoe komt dat?
Stap 4    Suggesties.    Feedback en suggesties om meer uitzonderingen te creëren.
Stap 5    Afspraken en vastleggen.    Contract / Huiswerk / Opdrachten.
 



Introductie Oplossingsgericht Counsellen. (10)


Oefening 1 - Oplossingsgerichte Vragen. (20)

• Werk in een groep en brainstorm een flinke lijst met oplossingsgerichte vragen bij elkaar.
• Hoe kun je controleren of de vragen oplossingsgericht zijn?

Oefening 2 - De Schaal. (15)

• Stel je hebt een schaal van 1 tot 10.
• 1 wil zeggen dat je niet kunt counsellen.
• 10 wil zeggen dat je zeer goed kunt counsellen.
• Plaats jezelf op de schaal van 1 tot 10.
• Alle groepsleden doen dat tegelijk op dezelfde denkbeeldige lijn die door de zaal loopt.
• Waar sta je nu? Waar wil je over een jaar staan? Wat ga je doen om dat te bereiken?
• Hoe voelde de oefening?

Oefening 3 - Oplossingsgericht Counsellen. (135)

• Werk in groepjes van 2.
• Je bent een oplossingsgerichte counsellor met 10 jaar praktijkervaring en je counselt een beginnend counsellor die een paar maanden geleden zijn praktijk heeft geopend, maar nog niet genoeg cliënten heeft om van rond te komen. Hij of Zij zit in een negatieve spiraal en twijfelt aan zichzelf, het beroep, de marketingstrategieën, de ziektekostenverzekeraars, de regering en de wegblijvende cliënten. Heeft alles geprobeerd, maar niets werkt. Van het oorspronkelijk enthousiasme is niet veel meer aanwezig. Ten einde raad komt hij voor wat tips van jou.
• Je geeft geen tips, die voor jou bleken te werken.
• Wel gebruik je oplossingsgericht counsellen, zodat de beginnend counsellor uit de negatieve spiraal komt en uiteindelijk zijn of haar doel bereikt.
• Gebruik de Aannames en de Instrumenten van het OC Model. (50)
• CC-evaluatie: Welke doelen van de sessie zijn gehaald? Wat hielp de cliënt het meeste? (10)
• Na een uur zoek je een andere oefenpartner en wissel je van rol.
• Groepsdiscussie: Hoe heb je het ervaren hebt als counsellor en als cliënt? (15)